Χουάν Ραμόν Χιμένεθ, «Η ποίηση είναι μια τάση προσέγγισης του απόλυτου μέσω των συμβόλων»

Χουάν Ραμόν Χιμένεθ

«Η ποίηση είναι μια τάση προσέγγισης

του απόλυτου μέσω των συμβόλων»

―Αλίνα Τριανταφύλλου―

 

 

Μην τρέχεις, προχώρα αργά,

γιατί εκεί που’ χεις να πας είναι σε σένα μόνο!

 

JRJimenezΗ πρώτη γνωριμία της λυρικής ποίησης του Χουάν Ραμόν Χιμένεθ με το ελληνικό κοινό πραγματοποιήθηκε από το Νίκο Καζαντζάκη, στενό φίλο του ποιητή, με μεταφράσεις για το λογοτεχνικό περιοδικό Κύκλος (1933-1934).

Γεννήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1881 στη μικρή πόλη Μογκέρ της Ισπανίας. Ταξίδεψε στην Γαλλία, την Ιταλία και την Ελβετία αλλά μετά αναγκάστηκε να ζήσει έξι χρόνια σε σανατόριο. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης αλλά πριν ολοκληρώσει τις σπουδές του διέσχισε τον Ατλαντικό. Το 1916, στο πρώτο ταξίδι του στην Αμερική, γνωρίζει την Ζηνοβία Καμπρουμπί με την οποία παντρεύεται και παραμένει πιστή σύντροφος του μέχρι το τέλος της ζωής της, το 1956.

Το 1936 αυτοεξορίζεται στην Αμερική λόγω του ισπανικού εμφυλίου και παραμένει μόνιμα εκεί. Πεθαίνει τις 29 Μαΐου 1958.

Η ποιητική του πορεία ξεκινά το 1900. Η ανδαλουσιανή πατρίδα τον συντροφεύει και εμπνέει το έργο του, που διακρίνεται σε τρεις περιόδους: την αισθητική (1898-1915), την διανοητική (1916-1936) και την πραγματική (1937-1958). Το έργο του έχει στοιχεία του ισπανόφωνου μοντερνισμού, του συμβολισμού και της αβανγκαρντ. Ωστόσο, δεν εντάσσεται σε σχολές ή σε κάποιο λογοτεχνικό ρεύμα. Η κύρια θεματολογία του είναι παγκόσμια και διαχρονική: η ποίηση, η γυναίκα, ο θάνατος, η αιωνιότητα.

Το 1956 τιμήθηκε με Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Στα πρώτα έργα της αισθητικής περιόδου, Μενεξεδένιες Ψυχές (Almas de violeta) και Ρίμες (Rimas), συναντάμε το νεαρό ποιητή των μελαγχολικών και αισθαντικών έργων με στίχους που αναζητούν το συναίσθημα, την μελαγχολία. Αγαπά την εκφραστική λιτότητα και την αγνότητα της ποίησης. Χρησιμοποιεί παραδοσιακούς στίχους και ρίμα πριν περάσει στον ελεύθερο στίχο. Αλλά και τότε, επιδιώκει την ηχητική αρμονία.

 

Θυμάμαι πως παιδί

μου’ μοιαζε το χωριό μου

ένα λευκό θαύμα,

απέραντος κόσμος μαγικός

 

[…]

 

Α! να μπορούσε κανείς ξανά

τη σκέψη του να κλείσει

στο κελί της άγνοιάς της,

να μπορούσε ξανά να δει

το χαμογελαστό κόσμο

τον κόσμο του χωριού μου!

 

Ως διανοητής, στη δεύτερη περίοδο, ο Χουαν Ραμόν Χιμένεθ συνθέτει τις Αιωνιότητες (Eternidades) και την Πλήρη Εποχή (Estacion total) εισάγοντας νέες φόρμες και καινούρια θεματική τόσο στην δική του ποίηση όσο και στην ισπανική. Χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου είναι ο αυξανόμενος πόθος για την ολότητα (totalidad). Η γραφή του γίνεται πιο καθαρή και οι απλές λέξεις στοχεύουν στην εξερεύνηση των πιο σύνθετων μυστηρίων της ύπαρξης. Η χρήση του ελεύθερου στίχου θα είναι καθοριστική όχι μόνο για το δικό του έργο αλλά και την ισπανόφωνη ποίηση.

 

Εγώ δεν είμαι εγώ

Είμαι αυτός

που προχωρά πλάι μου δίχως να τονε βλέπω

που, κάποιες φορές, θα τον ιδώ

και που, κάποτε, ξεχνάω.

Αυτός που σιωπά γαλήνιος όταν μιλώ,

αυτός που συγχωρεί, γλυκός όταν μισώ,

αυτός που τριγυρνά εκεί που εγώ δεν βρίσκομαι,

αυτός που θα παραμείνει όρθιος όταν εγώ θα πεθάνω.

 

[…]

 

Τι θα δεις, τι θα πεις, πού θα πας

χωρίς εμένα; Μήπως δεν θα είμαι εγώ,

θάνατε, ο θάνατος σου, που εσύ, θάνατε,

οφείλεις να φοβάσαι, να κακομαθαίνεις, ν αγαπάς;

 

Η τρίτη περίοδος είναι η πιο ώριμη, όπου το ύφος του τελειοποιείται και ο λόγος γίνεται ερμητικός και μακροσκελής. Ο μυστικιστικός τόνος είναι πλέον σαφής. Τα έργα που ξεχωρίζουν είναι το Ζώο Βάθους (Animal de fondo) και το Θεός Επιθυμητός και Επιθυμών (Dios Deseado y Deseante), που θεωρούνται επιστέγασμα της ποιητικής και προσωπικής τους πορείας. Μέσω μιας πανθεϊστικής οπτικής συναντά τον προσωπικό του θεό.

 

[…]

 

Όλα τα ονόματα που εγώ είχα θέσει

στο σύμπαν που αναδημιούργησα δια σου,

μετατρέπονται τώρα σ ένα όνομα και σε ένα

θεό.

Στον θεό που πάντα τελικά είναι,

ο θεός, δημιουργημένος, αναδημιουργημένος και

αναδημιουργημένος με χάρη και δίχως προσπάθεια.

Ο Θεός. Το επιτευχθέν όνομα των ονομάτων.

 

Ο Χιμένεθ είναι μια πρόκληση για τον μεταφραστή λόγω των αμφίσημων όρων, των νεολογισμών, της πρωτότυπης χρήσης καταλήξεων ή μετοχών μη κοινών στα ισπανικά καθώς και των γραμματικών και στυλιστικών μέσων. Επίσης, η «ανορθογραφία» του αποτελεί μέρος της ποίησής του φανερώνοντας την αγάπη του για την απλότητα και την απέχθειά του για το περιττό. Παραμένει κοντά στην ανδαλουσιανή ομιλία αντί της ισπανικής Ακαδημίας.

Τα γράμματα των στίχων του είναι νότες σε μια παρτιτούρα. Παράγουν μελωδία.

 

Πηγή: Άννα Βερροιοπούλου, Χουάν Ραμόν Χιμένεθ –

Μικρή Ποιητική Ανθολογία, Εκδόσεις Απόπειρα, 2018

Advertisements

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: